Hồng Nga: ‘Tôi được thươnɡ vì không sân si danh hiệu’

Nghệ sĩ cải lương từ lâu không màng việc xin xét NSƯT, thay vào đó giữ đam mê ca hát, diễn xuất phục vụ khán giả.

– Nhiều đàn em, học trò đã có danh hiệu, vì sao bà không tiếp tục nộp hồ sơ xét NSƯT? 

– Đã nhiều năm nay, tôi vẫn quan niệm khán giả mới là người tạo nên cơ nghiệp cho mình. Còn về danh hiệu, tôi thấy được thì nhận, không được thì thôi. Cách đây hơn 20 năm, tôi từng làm hồ sơ xin NSƯT nhưng bị loại. Từ đó đến nay, dù nhiều đơn vị nói tôi lên làm hồ sơ lại, tôi không đoái hoài nữa. Vì sao tôi phải xin, trong khi hàng chục năm qua, tôi vẫn có thể miệt mài đi diễn để kiếm tiền nuôi con. Thỉnh thoảng, nhiều bầu show từ nước ngoài vẫn mời tôi đi hát. Nhiều đồng nghiệp nói sao tôi không đấu tranh để được xét, nhưng tôi không bận tâm chuyện đó. Tôi nghĩ chính vì không sân si danh hiệu, tôi được khán giả thương đến giờ.

Nghệ sĩ Hồng Nga.

– Bà nghĩ gì về câu chuyện Minh Vương, Thanh Tuấn trượt NSND gây xôn xao?

– Tôi hiểu tâm lý Minh Vương, một phần anh cũng muốn quá trình đóng góp cho cải lương của anh được ghi nhận. Nhưng tôi nghĩ đời nghệ sĩ quan trọng nhất là vị trí trong lòng khán giả. Tôi thấy không nhất thiết phải bon chen tìm kiếm danh hiệu làm gì. Vì biết ơn công chúng, trên sân khấu, tôi không bao giờ nhận diễn hài nhảm, kịch bản dung tục. Già rồi, hùm chết để da, người ta chết để tiếng mà.

– Hơn 50 năm ca hát, bà cảm nhận tình cảm khán giả dành cho mình ra sao?

– Tôi làm một liveshow có tên Nếu có yêu tôi. Tôi muốn xem vị trí của mình trong lòng khán giả đang ở đâu. Công chúng dành tình cảm cho mình là một chuyện, nhưng để mua vé là chuyện khác. Dù gì tôi cũng đã lớn tuổi, họ sợ tôi ca không nổi, diễn đuối sức. Ban đầu, tôi nghĩ mình sẽ bán vé chật vật lắm. Không ngờ, khán giả còn thương tôi quá. Đêm nhạc mới chỉ in poster, băng rôn thôi, chưa kịp quảng bá đã bán được hơn phân nửa số vé. Có khán giả, chỉ mới nghe tin, đã hỏi tôi liveshow này diễn những trích đoạn nào. Tôi kể xong, họ liền nằng nặc đòi để dành hai hàng ghế VIP.

 – Bà dồn tâm huyết cho liveshow như thế nào?

– Thời gian đi hát, tôi may mắn tích góp được một số tiền. Tôi nghĩ đến việc làm liveshow để lấy tiền bán vé giúp đỡ một số nghệ sĩ lão thành. Lần diễn này, tôi mong tiền bán vé sau khi trừ chi phí sẽ dôi ra còn khoảng 60 triệu đồng để làm thiện nguyện. Trước đây, thi thoảng khi đi hát từ Mỹ về, tôi trích cát-xê tặng nghệ sĩ mỗi người một, hai triệu đồng. Họ đều là những tên tuổi gạo cội như Nam Hùng, Thanh Nguyệt… song giờ đây chẳng mấy ai nhớ tới nữa. Ngày xưa, họ cũng có một thời oanh liệt, thậm chí còn dữ dội hơn tôi nhiều. Giờ, nhìn nhiều nghệ sĩ nằm cô quạnh trong viện dưỡng lão, tôi chịu không nổi.

 Bà lo ngại ra sao về giọng hát khi phải biểu diễn liên tục ba trích đoạn?

– Giọng tôi vẫn “ngon” như thường. Ca là chuyện nhỏ, quan trọng là diễn xuất. Ở tuổi này, làn hơi tôi có yếu đi một chút, khán giả vẫn quý vì dù sao họ đã theo chân tôi mấy chục năm qua.

Tôi vẫn chạy show trong lẫn ngoài nước đều đều. Tôi vừa trở về sau chuyến lưu diễn hàng chục nơi ở Mỹ, dạy từ 5h sáng lên máy bay di chuyển từ bang này sang bang kia. Tôi hát live chứ chưa bao giờ nhép. Tôi quan niệm, hát nhép mãi sẽ quen hơi, sau đó có muốn hát thật cũng không nổi, diễn xuất theo đó cũng trở nên vô hồn.

– Sức khỏe của bà dạo này ra sao?

Hồng Nga phải cấp cứu vì tai nạn ôtô ở Mỹ đầu năm ngoái.
Hồng Nga phải cấp cứu vì tai nạn ôtô ở Mỹ đầu năm ngoái.

– Tôi vẫn còn đau cột sống sau lần bị tai nạn ôtô ở Mỹ hồi đầu năm 2017. Giờ, sáng nào tôi cũng phải đi bộ để giảm đau nhức. Tôi cố gắng ăn uống, sinh hoạt điều độ để chứng mỡ trong máu, cao huyết áp giảm đi. Cứ ba tháng, tôi đi kiểm tra sức khỏe một lần.

– Bà còn tâm nguyện gì dành cho sân khấu?

– Ước muốn gần đây nhất của tôi là một chuyến lưu diễn về các tỉnh miền Tây. Tôi mới ngỏ ý với Ngọc Giàu và Minh Vương. Cứ một tỉnh tôi sẽ diễn hai chỗ. Tôi biết nhiều bà con ở tỉnh lẻ thèm nghe cải lương lắm. Tôi sẽ diễn lại những trích đoạn ghi dấu một thời của mình. Vài ba năm nữa, nếu còn sức, tôi lại làm một liveshow thiện nguyện khác.

Trong cuộc sống, tôi không còn vướng bận gì nhiều. Con cái giờ đã trưởng thành nên tôi không còn nặng gánh chồng con. Ba đứa con tôi ở Thụy Sĩ, Áo đều có gia đình, sống ổn định. Hai đứa còn lại ở Việt Nam, đứa nhỏ nhất hơn 40 tuổi. Nhiều người sợ tôi sống một mình về già sẽ cô quạnh, nhưng tôi thấy khỏe lắm. Lúc buồn thì bật tivi lên xem phim, game show, chiều chiều lại cùng vài người bạn già gọi nhau đi ăn.

Nghệ sĩ Hồng Nga chưa được NSƯT (!)

Nghệ sĩ Hồng Nga nói có danh hiệu Nghệ sĩ Ưu tú (NSƯT) hay không thì vẫn phải tự bôn ba để nuôi sống bản thân và gia đình. Được khán giả thương là đủ hạnh phúc rồi!

* Phóng viên: Công chúng rất ngạc nhiên khi biết chị chưa được Nhà nước phong tặng danh hiệu NSƯT, trong khi hàng loạt thế hệ nghệ sĩ đàn em, học trò của chị có người đã được phong tặng danh hiệu này từ rất lâu rồi?

– Nghệ sĩ Hồng Nga: Cách đây 15 năm, tôi có làm hồ sơ xin xét tặng danh hiệu NSƯT nhưng rồi bị loại nên buồn quá không làm thủ tục xin nữa. Bây giờ đã là nghệ sĩ thuộc dạng thâm niên rồi, có danh hiệu NSƯT hay không thì vẫn phải tự bôn ba để nuôi sống bản thân và gia đình. Được khán giả thương nên 50 năm qua tôi vẫn sống khỏe. Vậy là đủ hạnh phúc rồi!

* Chưa nói đến thành quả của chị trên sân khấu trước năm 1975, sau 1975, chị gắn bó với Đoàn Văn công TPHCM, rồi Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang cho đến Đoàn  Cải lương 284 với các chuyến đi biểu diễn phục vụ đồng bào vùng sâu, vùng xa và bộ đội biên phòng vào những năm 1978-1979. Chị cũng từng đoạt huy chương vàng hội diễn toàn quốc. Những thành tích này không đủ để chị được phong tặng NSƯT sao?

– Cảm ơn nhà báo vì đã nhắc lại một giai đoạn đầy tự hào trong cuộc đời nghệ sĩ của tôi. Thời mà còn rất khó khăn, tôi cùng với các nghệ sĩ Diệp Lang, Lệ Thủy, Minh Vương, Quốc Hùng, Thoại Miêu, Thanh Hải… lội suối, băng rừng, đem tiếng hát đến với bà con vùng sâu, vùng xa, các anh em chiến sĩ đứng gác ở các chốt tiền tiêu.
Tôi có đông con lắm, đó là các em chiến sĩ thời đó, họ còn rất trẻ, khi nghe tôi ca bài vọng cổ Bà mẹ miền Nam của soạn giả Viễn Châu, họ ôm tôi rồi khóc và gọi mẹ.

Nghệ sĩ Hồng Nga vào vai bà Tư trong vở Tiếng hò sông Hậu (HCV Hội diễn Sân khấu Cải lương chuyên nghiệp toàn quốc năm 1978) Ảnh: THANH HIỆP

Nếu xét về mặt nghề nghiệp, tình cảm của công chúng mới lớn hơn những cái chuẩn danh hiệu mà ai đó đã đặt ra một cách cứng nhắc. Chúng tôi – những người nghệ sĩ cống hiến công sức cho nghệ thuật để mong đón nhận những tình cảm của công chúng.
Thứ tình cảm không phải “bỏ phiếu kín”, thứ tình cảm chan hòa từ cảm xúc của người nghe và người ca, nên dù có cực nhọc bao nhiêu chúng tôi vẫn tiến tới, không đòi hỏi quyền lợi, danh hiệu và lương bổng. Hai lần tham gia Hội diễn Sân khấu Cải lương chuyên nghiệp toàn quốc 1978 và 1985, tôi đâu nghĩ đến việc phải giữ lại huy chương vàng, bằng khen để “cộng điểm”  xin xét tặng danh hiệu NSƯT.
Tôi chỉ biết thời đó, những vở tham dự hội diễn được giải bao giờ cũng diễn hơn 100 suất và cứ thế mà diễn, đến đỗi vai tuồng thấm vào trong hơi thở, mỗi ngày diễn một hay hơn. Những tác phẩm sân khấu cách mạng: Tìm lại cuộc đời, Khách sạn Hào Hoa, Cây sầu riêng trổ bông… in dấu trong lòng tôi cho tới ngày hôm nay.

* Khi biết tin mình không được xét duyệt, chị có tìm hiểu nguyên nhân?

– Có chứ. Tôi nghe ngóng thông tin, thậm chí đi gặp các chú, các anh ở Hội Sân khấu TPHCM, Sở Văn hóa – Thông tin TPHCM để xem mình khiếm khuyết điều gì. Trên thực tế, nhiều trường hợp có quá trình phấn đấu hơn tôi nhưng vẫn chưa được xét tặng danh hiệu, như: Nghệ sĩ – đạo diễn Bo Bo Hoàng, “Hoàng đế dĩa nhựa” Tấn Tài, nghệ sĩ Thanh Tú, nghệ sĩ Trang Bích Liễu, cố nghệ sĩ  Thanh Thanh Hoa, cố nghệ sĩ Kim Ngọc… nên tôi cũng không bận tâm.

Nghệ sĩ Hồng Nga trong vở Mẹ yêu (HCV Hội diễn Sân khấu xã hội hóa 2008. Ảnh: Thanh Hiệp
Tôi thấy đến nay, chú bảy Viễn Châu (NSƯT Bảy Bá) mới được đặc cách xét tặng Nghệ sĩ Nhân dân (NSND) thì quá là chậm. Ở Hà Nội, khi NSƯT Lê Khanh được đặc cách phong tặng NSND lúc mới ngoài 40 tuổi, NSƯT Lan Hương ngoài 45 tuổi.
Còn phía Nam, nhìn lại sẽ thấy, sau thế hệ các nghệ sĩ: Phùng Há, Bảy Nam, Năm Châu, Ba Vân, Thành Tôn, Lương Đống… đến mấy anh sau này: Huỳnh Nga, Diệp Lang, Đinh Bằng Phi, Thanh Tòng, họa sĩ Phan Phan… được “ đặc cách” phong tặng NSND đều đã ở giai đoạn về chiều, tuổi cao sức yếu. Muốn tiếp tục cống hiến cũng không còn sức khỏe. Đã gọi là “đặc cách” thì cũng phải công bằng chứ, sao có nơi lại được ưu ái hơn? Và tại sao lại xem tiêu chuẩn huy chương vàng, bạc là yếu tố quyết định?
* Vậy theo chị, nên xét duyệt danh hiệu NSND, NSƯT theo cách nào cho công bằng?
– Tôi có biết đến một trường hợp mà khi xét duyệt danh hiệu NSƯT đợt 6/2005 bảng thành tích của anh chưa đầy một trang giấy trắng, nhưng nếu không có dòng chữ: “cha đẻ của hai bài bản cải lương Đoạn khúc Nam Giang và Phi Vân điệp khúc” thì anh ấy rớt. Đó là NSƯT Văn Giỏi. Và nếu trong hội đồng xét duyệt đợt đó không có soạn giả Lê Duy Hạnh, Chủ tịch Hội Sân khấu TPHCM, thì ai sẽ là người giải trình cho cả hội đồng hiểu giá trị thành tích của anh Văn Giỏi để bỏ phiếu thuận. Tại sao quá trình phấn đấu của một nghệ sĩ lại chỉ dựa vào kết quả bỏ phiếu của 12 thành viên trong hội đồng chuyên ngành, trước khi đưa lên Ban Thi đua – Khen thưởng Nhà nước, mà cả phía Nam từ Huế vào Cà Mau, chỉ có mỗi soạn giả Lê Duy Hạnh đại diện.
Lá phiếu của anh Hạnh chắc chắn là am tường về sự phấn đấu và quá trình cống hiến của chúng tôi, còn 11 lá phiếu khác thì sao? Liệu họ có hiểu hết những gì về quá trình phấn đấu, sự cống hiến và sức hút của nghệ sĩ trong Nam đối với công chúng… Nghịch lý hơn là trước đợt tôi làm đơn xin xét duyệt danh hiệu NSƯT, các đồng nghiệp của tôi như: Thẩm Thúy Hằng, Nam Hùng, Hùng Minh, Mỹ Châu, Út Bạch Lan, Ngọc Hương, Diệu Hiền… không ai phải làm đơn xin và lập bản báo công huy chương vàng, bạc gì cả nhưng họ đều được xét tặng NSƯT.  Vì sao sau này lại bày ra những thủ tục không hợp lý hợp tình này?