Nghệ sĩ Tài Linh – Lý Thần Phi: ‘Tôi yêu cải lương như máu thịt, hơi thở’

Gác lại những vai diễn và niềm đam mê ánh đèn sân khấu, cô đào Tài Linh theo chồng sang Mỹ định cư rồi trở thành bà chủ tiệm nail, nhưng tình yêu dành cho sân khấu vẫn bất chấp thời gian.

Sau chuyến về nước hội ngộ cùng khán giả TPHCM và tổ chức liveshow tại Hà Nội vào năm 2011, nghệ sĩ Tài Linh hiếm khi xuất hiện trên sân khấu cải lương trong nước. Dẫu vậy, nhiều người vẫn không thể quên cô đào có giọng ca mùi mẫn, từng kết hợp với NSƯT Vũ Linh để trở thành cặp đào kép ‘đốn tim’ khán giả khi hoá thân thành những nhân vật có số phận éo le với cuộc tình đẫm nước mắt.

Ngã rẽ bất ngờ của cô nhân viên phòng vé

Nhắc đến các cô đào từng ca diễn với NSƯT Vũ Linh, cái tên đầu tiên được nhiều khán giả nhắc đến là nghệ sĩ Tài Linh. Hợp nhau từ ngoại hình, vóc dáng đến giọng ca, cặp đào kép Vũ Linh – Tài Linh có trên 15 năm diễn cùng nhau trên cả sân khấu lẫn video cải lương, cải lương truyền hình, từng khiến hàng triệu trái tim khán giả mộ điệu thổn thức.

Nghệ sĩ Tài Linh mộc mạc trong đời thường
Nghệ sĩ Tài Linh mộc mạc trong đời thường

Trong cuộc bình chọn cặp đào kép được yêu thích nhất do Báo Sân khấu tổ chức vào thập niên 1990, cặp Vũ Linh – Tài Linh chỉ đứng sau Minh Vương – Lệ Thủy.

Rất ăn ý trên sàn diễn, là một trong những cặp đôi đẹp của sân khấu cải lương, nhưng khi NSƯT Vũ Linh đã là một tên tuổi được nhiều người biết đến thì nghệ sĩ Tài Linh chỉ mới bắt đầu đến với sân khấu cải lương từ vị trí… nhân viên bán vé ở Đoàn Cải lương Sài Gòn 3. Chị rẽ lối sang cải lương như một định mệnh.

Được sự khuyến khích của NSƯT Thanh Điền, Thanh Kim Huệ… ngoài giờ bán vé, cô gái Phú Nhuận (tên thật của nghệ sĩ Tài Linh) bắt đầu tham gia lớp ca cổ của thầy Duy Khanh (con của nhạc sĩ Vũy Chỗ).

Thời đó, Đoàn Cải lương Sài Gòn 3 có Đoàn Thanh niên với rất nhiều hoạt động, cô thanh niên Phú Nhuận là một trong những đoàn viên năng nổ, thường xuyên tham gia ca tân nhạc trong những chuyến đi biểu diễn của Đoàn.

Ở Đoàn Sài Gòn 3 ba năm, vừa bán vé, vừa học nghề, lần đầu được bước ra sân khấu với vai quần chúng, chỉ ca một câu nhưng cũng đủ khiến chị lo lắng, hồi hộp đến mất ăn, mất ngủ.

Cho đến lúc đó, Phú Nhuận vẫn không nghĩ mình có thể trở thành một nghệ sĩ cải lương thực thụ.

Có lẽ cô gái Phú Nhuận được sinh ra để trở thành nghệ sĩ cải lương, nên dù chưa từng nghĩ đến nghề hát, hay khi đã bước lên sân khấu chị vẫn chưa đủ tự tin, thì “chất” nghệ sĩ vẫn toát lên trong thần thái, lời ca, cách diễn. Bấy nhiêu đủ để Đoàn Cải lương Nha Trang quyết định mời chị về làm đào chánh – bước ngoặt thứ hai trong cuộc đời Phú Nhuận. Khi ấy, chị 25 tuổi.

Một năm làm đào chánh ở Đoàn Nha Trang bên cạnh các NS Quốc Trầm, Phương Dung, Vương Tuấn, Lệ Huyền, cô đào Phú Nhuận được khán giả miền Trung nhớ đến qua các tuồng Công chúa tóc thơm, Cây gậy thần, Tình ca biên giới…

Rời Đoàn Nha Trang, chị về đầu quân cho các đoàn tỉnh Tiếng ca Sông Cửu, Tây Ninh II, Long Giang, Vũng Tàu II, Cửu Long I… và đổi nghệ danh là Tài Linh. May mắn một lần nữa đến với nghệ sĩ Tài Linh khi chị được mời về Đoàn Cải lương Minh Tơ thay thế nghệ sĩ Thuỳ Dương.

Được sự chỉ bảo tận tình của NSND Thanh Tòng, cộng thêm tính siêng năng, cần cù, luôn khát khao học hỏi, từ đây tên tuổi cô đào Tài Linh vụt sáng với hàng loạt vai diễn: Hàn Tố Mai (Trảm Trịnh Ân), Điêu Thuyền (Phụng Nghi Đình), Chúc Anh Đài (Lương Sơn Bá-Chúc Anh Đài), Thái Bình công chúa (Thái Bình công chúa), Võ Tắc Thiên (Võ Tắc Thiên).

Nghệ sĩ Tài Linh có lẽ là một ngoại lệ hiếm hoi của sân khấu cải lương thời bấy giờ, vừa bắt đầu nổi danh với những vai đào chánh, chị vẫn chấp nhận làm mình xấu đi, già đi để hoá thân thành đào mụ. Dấu son của nghệ sĩ Tài Linh ở Đoàn Cải lương Minh Tơ là vai diễn Lý Thần Phi  (Bích Vân Cung kỳ án). Cho đến bây giờ, nhiều khán giả và giới làm nghề vẫn nhắc đến Lý Thần Phi của chị là vai diễn tốt nhất, chưa ai có thể thay thế.

Chị chân thành chia sẻ: “Thành công của người nghệ sĩ là có thể hoá thân thành tất cả các nhân vật và đủ sức làm khán giả yêu ghét với nhân vật của mình. Khi đó, đẹp hay xấu không quan trọng bằng diễn tốt hay diễn tệ. Tôi biết mình không có nhiều lợi thế nên càng có nhiều cơ hội được thử sức, tôi càng trân trọng nắm giữ và luôn cố gắng bằng tất cả khả năng”

Lan và Điệp (NSƯT Vũ Linh – nghệ sĩ Tài Linh)

NSƯT Vũ Linh và nghệ sĩ Tài Linh bắt đầu trở thành bạn diễn của nhau từ vở Lương Sơn Bá- Chúc Anh Đài trên sân khấu Đoàn Cải lương Trần Hữu Trang 2.

Cuối thập niên 1980, đầu 1990, phòng vé với những bảng hiệu có cặp đôi Tài Linh – Vũ Linh luôn trong tình trạng cháy vé. Khó thể nhớ hết Tài Linh – Vũ Linh đã đóng với nhau bao nhiêu tuồng cải lương, chỉ biết không ít tuồng, khi nhắc đến tên, khán giả sẽ nghĩ ngay đến cặp đào kép Tài Linh – Vũ Linh: Bản tình ca còn đó, Không bán tình em, Thanh Xà – Bạch Xà, Tôi không làm hoàng hậu, Chiêu Quân cống hồ, Nặng gánh giang sơn, Gánh cải Trạng nguyên, Thần nữ dâng ngũ linh kỳ, Phụng Nghi Đình…

Năm 1991, khi giải Trần Hữu Trang tổ chức lần đầu tiên, cặp đôi đào kép Tài Linh – Vũ Linh đều đoạt Huy chương Vàng giải Triển vọng cùng các nghệ sĩ Thanh Thanh Tâm, Ngọc Huyền, Phương Hồng Thủy và Thanh Hằng.

Trích đoạn Lương Sơn Bá- Chúc Anh Đài (NSƯT Vũ Linh – nghệ sĩ Tài Linh)

Bình dị sau ánh hào quang

Năm 2004, nghệ sĩ Tài Linh đột ngột chia tay khán giả khi đang ở đỉnh cao sự nghiệp để theo gia đình định cư ở Mỹ, để lại cho khán giả nhiều tiếc nuối. Hỏi “Chị có buồn với lựa chọn của mình?”, nghệ sĩ Tài Linh hồn hậu trả lời: “Cởi bỏ xiêm y, mũ mão, lau chùi phấn son, tôi cũng chỉ là một người phụ nữ bình thường, gia đình vẫn là nơi yên ấm, hạnh phúc nhất.

Hạnh phúc của tôi là được cùng chồng con quây quần trong bữa cơm gia đình; được cùng chồng sắp xếp, dọn dẹp tổ ấm. Từ ngày thành người một nhà, anh đã từ bỏ ước mơ theo nghiệp thể thao để bước theo chọn lựa của tôi. Anh hy sinh cho tôi quá nhiều, đến một lúc nào đó, tôi cũng phải biết nghĩ đến chồng và các con, không thể chỉ nghĩ cho mình”.

Chị và ông xã là bạn học thời học sinh trung học, yêu nhau rồi nên vợ nên chồng. Hơn ba mươi năm chung sống, anh luôn là chỗ dựa vững chắc nhất của vợ dù chị là cô nhân viên hành chánh ở Đoàn Sài Gòn 3 hay đã là một nghệ sĩ nổi tiếng.

Tình yêu, sự hy sinh của anh dành cho gia đình đủ để chị chấp nhận ngừng nghiệp diễn khi đang ở đỉnh cao, để cùng chồng đoàn tụ với những người thân ở Mỹ.

NS Tài Linh (trái) trong chuyến đi từ thiện khi về thăm quê hương năm 2019
Nghệ sĩ Tài Linh (trái) trong chuyến đi từ thiện khi về thăm quê hương năm 2019

Ít ai ngờ, ẩn sau vẻ hiền lành, mỏng manh của cô đào thương ấy là một ý chí mạnh mẽ, bền bỉ. Dường như chưa có khó khăn nào có thể “hạ gục” nghệ sĩ Tài Linh. Ở tuổi 40, chị tiếp tục đi học để trở thành chuyên viên chăm sóc thẩm mỹ.

Buổi sáng học tiếng Anh, chiều “chạy show” lớp học thẩm mỹ tới tối, cứ vậy suốt 18 tháng ròng. Cực nhất là giáo viên lớp thẩm mỹ giảng bài bằng tiếng Anh, không thể hiểu bài ngay tại lớp, chị phải ghi âm tòan bộ buổi học để về nghe lại. Ngày đi học, tối về lo cơm nước, chăm sóc chồng con, xong việc chị lại mở máy nghe lại bài giảng ở lớp.

Hệt như hai mươi năm trước khi hàng đêm, lúc chồng con đã ngủ, chị một mình xuống bếp tập luyện cách nhấn nhá câu chữ, trau chuốt từng động tác của nhân vật để hoá thân thành Lý Thần Phi đầy u uẩn và cam chịu trong vở tuồng cổ Bích Vân Cung kỳ án.

Chị nói: “Tôi yêu nghệ thuật cải lương như máu thịt, như hơi thở, như chính cuộc sống của mình. Ngày mới qua Mỹ, phải thích nghi với cuộc sống mới nhưng tôi vẫn không thôi khát khao trở về để được đứng trên sân khấu, gặp lại khán giả thân thương”.

Để thỏa nỗi nhớ nghề, nghệ sĩ Tài Linh không ngơi luyện tập. Trong bộn bề mưu sinh nơi đất khách, chị luyện tập bất cứ khi nào có thể: lúc làm việc nhà, khi lái xe… vì sợ hơi bị “tù”, sợ thanh quản “cứng” không thể ngân nga luyến láy.

Khi được mời đi hát ở Mỹ, chị cũng thuyết phục ban tổ chức để được hát cải lương, được diễn trích đoạn dẫu chị cũng rất nổi tiếng với nhiều bài hát tân nhạc trong các album Mưa bụi.

Tạm dừng các hoạt động nghệ thuật để tập trung lo cho tiệm nail, chăm sóc gia đình, nỗi nhớ sân khấu của chị phần nào được bù đắp bằng hạnh phúc viên mãn, khi cậu con trai duy nhất đã ổn định cuộc sống và cho chị “lên chức” bà nội.

Gia Minh

(Ảnh và clip tư liệu)

Chuyện ít biết về nữ hoàng băng nhạc ‘Mưa bụi’ Tài Linh

Là người thu âm những ca khúc đầu tiên của “Mưa bụi”, nhưng với nghệ sĩ Tài Linh, đó chỉ là cuộc dạo chơi đầy ngẫu hứng mà thôi.

Đến với cải lương bằng sự tình cờ

Nữ nghệ sĩ Tài Linh tên thật là Huỳnh Thị Phú Nhuận, chị sinh năm 1956 tại Sài Gòn với quê cha ở Bình Định, quê mẹ ở Bến Tre. Cha mẹ chị là ông bà chủ tiệm may Ngọc Châu đình đám một thời ở Sài Gòn.

Tài Linh có 7 người anh chị em, trong đó, hai người nữa cũng theo nghiệp ca hát và nổi danh là chị gái Tài Lương và em trai Chí Linh. Năm 1977, cha của Tài Linh bị bệnh và qua đời, công việc kinh doanh cũng đi xuống. Mẹ Tài Linh quyết định để lại tiệm may cho cô chị cả, còn bà dẫn Tài Linh cùng Chí Linh và cô em gái út về Bến Tre. Cuộc sống khó khăn chồng chất khó khăn nên Tài Linh đã theo chị gái Tài Lương, lúc này đang là nghệ sĩ cải lương ở đoàn Sài Gòn 3, về lại thành phố làm nhân viên bán vé. Cũng chính từ sự tình cờ này mà Tài Linh đã bắt đầu được các nghệ sĩ Lan Chi, Thuý Lan dạy cho những câu hát đầu tiên của cổ nhạc. Ngoài ra, chị còn học thêm với nhạc sĩ Duy Khanh và rất được các nghệ sĩ như Thanh Điền, Thanh Kim Huệ khen ngợi.

Tài Linh không bao giờ quên được lần đầu tiên chị đứng trên sân khấu đoàn Sài Gòn 3 với vở cải lương Mái tóc người vợ trẻ. Cũng chính từ đây, Tài Linh đã mạnh dạn bước đi từng bước trên con đường cải lương, tiếp nối những gì chị gái Tài Lương đã gây dựng được.
Năm 1981, dịp may mắn đã đến với Tài Linh khi nghệ sĩ Quốc Trầm, bầu đoàn cải lương Nha Trang mời chị vế làm đào chính. Từ sự may mắn này, Tài Linh đã đi diễn ở nhiều tỉnh miền Trung với các nghệ sĩ Quốc Trầm, Phương Dung, Vương Tuấn, Lệ Huyền, Thanh Hùng và được khán giả rất ái mộ qua các vở tuồng Công chúa tóc thơm, Cây gậy thần, Tình ca biên giới…

Từ năm 1981 đến năm 1988, trong 7 năm liên tục, Tài Linh đã là đào chính của các đoàn hát Tiếng ca sông Cửu, Tây Ninh 2, Long Giang, Vũng Tàu 2, Cửu Long 1.

Chị cũng đã đi lưu diễn qua các tỉnh miền Trung, miền Đông, miền Tây Hậu Giang với các tuồng Công chúa tóc thơm, tuồng Tội của ai và các tuồng cổ tích dân gian như Khoai lang Dương Ngọc, Phạm Công Cúc Hoa, Thoại Khanh Châu Tuấn, Lâm Sanh Xuân Nương…
Đến năm 1989, Tài Linh được đoàn cải lương Minh Tơ mời về hát thế vai cho nữ nghệ sĩ Thùy Dương vì Thùy Dương theo chồng đi định cư ở Canada. Đây là một dịp may mắn để Tài Linh có thể phô diễn hết được năng khiếu trời cho của mình với cải lương. Ở đoàn Minh Tơ, Tài Linh được diễn viên kiêm đạo diễn Thanh Tòng chỉ dạy cho những vũ đạo cơ bản của sân khấu tuồng cổ, những bài ca Hồ Quảng. Tài Linh sáng dạ, tiếp thu nhanh, có duyên sân khấu, có sắc đẹp đằm thắm dịu dàng lại được mặc y phục cổ trang rực rỡ nên chị thường được xuất hiện trong các vai nữ hoàng, công chúa.

Khi đó, báo chí không ngớt khen ngợi Tài Linh, khán giả săn đón, xin ảnh thần tượng Tài Linh, xin chữ ký và gần như lúc nào Tài Linh xuất hiện trên đường phố cũng được rất đông người hâm mộ nhận ra và dành lời khen ngợi.

Cuộc dạo chơi mang tên “Mưa bụi”
Trước khi dòng âm nhạc Mưa bụi hình thành và phát triển nở rộ trong những năm của thập niên 90, ít ai nghĩ rằng, dòng nhạc này lại ra đời một cách tình cờ nhưng đem lại hiệu ứng cao đến thế trong lòng những khán giả yêu nhạc.
Chỉ đơn thuần khi nghệ sĩ Tài Linh ghé qua studio Kim Lợi của nhạc sĩ Hữu Minh, hát thử một đoạn tân nhạc, chất giọng của chị đã làm cho ông chủ Kim Lợi chú ý bởi anh đang loay hoay tìm ra một hướng đi mới cho âm nhạc thời bấy giờ. Sau lần hát thử này, Hữu Minh quyết định mời Tài Linh thu âm một số ca khúc do anh viết lời, được nhạc sĩ Vinh Sử biên tập lại. Bởi trước đó, Tài Linh là một nghệ sĩ cải lương, chị hoàn toàn không có một chút kỹ thuật nhạc nhẹ nào, thế nên chị gần như phải học lại từ đầu với những phịp phách, tiết đấu của nhạc nhẹ kết hợp với cách luyến láy của cổ nhạc. Tài Linh đã cùng Kim Lợi mày mò, chỉnh sửa để có thể cho ra mắt được những sản phẩm mang đậm âm hưởng dân ca trên nền tân nhạc.

Để nói về thành công lẫy lừng của thời kỳ Mưa bụi một thời, Tài Linh khiêm tốn cho rằng: “Tôi vẫn xác định cải lương mới là sở trường của mình, còn ca nhạc chỉ là một sự dạo chơi đầy ngẫu hứng mà thôi”.
Với Tài Linh, đó là một cơ duyên mà nếu không có cơ duyên ấy, tên tuổi của chị chắc hẳn không được nhiều người biết tới: “Những năm 1990, các video cải lương rất thịnh hành. Trong quá trình quay các tuồng cải lương cho đạo diễn Hữu Minh, anh ấy nhận thấy tôi có khả năng ca nhạc nên mời tôi làm CD ca nhạc. CD đó tôi hát với ca sĩ Đình Văn, có bài Ngẫu hứng lý qua cầu rất được khán giả yêu thích, từ đó khán giả cũng chấp nhận mình hát tân nhạc. Sau đó thì đến băng Mưa bụi mà  tôi cũng không ngờ lại thành công đến vậy”.

Không thể phủ nhận rằng thành công từ Mưa bụi đã giúp ích rất nhiều cho sự nghiệp ca hát của Tài Linh. Chị có thêm nhiều khán giả hơn, được nhiều công chúng ở hải ngoại biết đến và yêu mến nhiều hơn. Và tên tuổi của chị cũng gắn liền với dòng âm nhạc “thuần Việt” có sức công phá mãnh liệt nhất trong các dòng nhạc từ trước đến nay.

Nghệ sĩ Tài Linh đã qua Mỹ định cư từ năm 2004 theo diện đoàn tụ gia đình. Những năm đầu ở nơi đất khách quê người, chị kiếm sống bằng nghề làm móng ở Victor Ville.

Thời gian này kéo dài đằng đẵng suốt ba năm trời ngập tràn trong nỗi nhớ quê hương da diết cùng với ánh đèn sân khấu. Dần dần sau đó, Tài Linh mới bắt đầu nhận show biểu diễn để làm nguôi ngoai đi nỗi nhớ nghề vẫn còn chan chứa trong chị. “Cuối tuần tôi vẫn đi hát phục vụ bà con. Ở hải ngoại khán giả rất ủng hộ cải lương, ở đâu cũng là người Việt mình mà. Những người lớn tuổi nhớ quê hương nên rất nhớ cải lương, nhớ câu vọng cổ, những người trẻ tuổi thì luôn muốn tìm hiểu về nghệ thuật dân tộc. Khi đi diễn tôi luôn cố gắng diễn trích đoạn cải lương, dù rằng nếu hát ca nhạc sẽ nhẹ cho mình hơn, để người Việt xa xứ mình đỡ nhớ quê, cũng mong muốn cho các em nhỏ sinh ra sau này mặc dù chưa có dịp về thăm quê hương cũng biết về truyền thống dân tộc. Tôi đều có làm lược truyện giới thiệu tóm tắt nội dung từng vở tuồng trước mỗi trích đoạn biểu diễn để các em ít nhiều cũng có thể hiểu được tuồng nói gì…”. Có thể thấy, với Tài Linh, cải lương đã là định mệnh mà cho dù có đi xa quê hương tới nửa vòng trái đất, chị vẫn không thể dừng sự đam mê này lại được. Thế nhưng với sự thử sức cùng Mưa bụi, Tài Linh đã ghi những dấu ấn sâu đậm, đã làm nên một dòng nhạc mới, đã khiến cho nền âm nhạc Việt Nam thời bấy giờ chuyển mình và có những đột phá tích cực.

Thế nên, không có gì là quá khi nói rằng, Tài Linh chính là một nhân tố không thể thiếu với Mưa bụi mà nếu không có chị, dòng nhạc này đã không thể phát triển, âm nhạc trong nước đã không thể có những chuyển biến để làm nên một thời đại âm nhạc mới như những gì đã đạt được vào những năm của thập kỷ 1990.