Vì sao NSƯT Út Bạch Lan có nghệ danh sầu nữ?

Khóc thương cho nhân vật trên sân khấu bao nhiêu thì ngoài đời NSƯT Út Bạch Lan lại khóc thương cho số phận của mình bấy nhiêu. Cuộc đời giông bão của bà kết thúc trong bi ai.

Hỏi vì sao mọi người gọi cô là “Sầu nữ Út Bạch Lan”, nữ nghệ sĩ nói: “Một cuộc đời buồn, một giọng ca buồn, ca những bài buồn, chuyên đóng những vai buồn và khóc thật với nhân vật của mình”.

Những năm đầu của thập niên 1960, ký giả kịch trường Trần Tấn Quốc đã bình luận về cô như vậy trong một bài viết có nhan đề Sầu nữ Út Bạch Lan, rồi thành danh cho đến bây giờ.

Một cuộc tình buồn

Có thể nói, sau thế hệ của nghệ sĩ Phùng Há, Út Bạch Lan là một trong những người tiếp tục xây dựng nền móng cho sân khấu cải lương Nam bộ. Những năm cuối của thập niên 1950, cặp diễn viên “thinh sắc lưỡng toàn” Út Bạch Lan – Thành Được đã làm rạng rỡ sân khấu Kim Chưởng qua những vở tuồng Chưa tắt lửa lòng, Bên đồi trăng cũ, Thuyền ra cửa biển, Áo trắng nàng mộng trinh, Nửa bản tình ca, Người đẹp thành Bát Đa…

Năm 1961, cũng chính Út Bạch Lan – Thành Được làm nên thương hiệu của đoàn Thanh Minh Thanh Nga với những tuồng Nửa đời hương phấn, Con gái chị Hằng, Tấm lòng của biển, Rồi ba mươi năm sau, Tiếng hạc trong trăng, Tình xuân muôn tuổi…

Thế nhưng, thành công trên kịch trường bao nhiêu thì Út Bạch Lan lại thất bại chốn tình trường bấy nhiêu, thất bại đến cay đắng, nghẹn ngào và khổ đau chất chồng theo năm tháng. Trên sân khấu, cô khóc cho nhân vật của mình đến đầm đìa nước mắt để rồi sau bức màn nhung, cô lại khóc cho thân phận chính mình.

Cô với Thành Được có một đám cưới rất huy hoàng trước sự chúc mừng của hàng trăm ký giả, hàng trăm đồng nghiệp do “cô Bảy” Phùng Há và bà bầu Kim Chưởng tác hôn. Sau đám cưới, hàng chục bài báo ca tụng cuộc tình của hai ngôi sao sân khấu.

Vì sao NSƯT Út Bạch Lan có nghệ danh sầu nữ? - Hình 1

NSƯT Út Bạch Lan thời còn trẻ. Ảnh: TN.

Nhưng dường như tất cả chỉ có thế rồi kết thúc, để lại cho cô nỗi đau đời. Cô vừa nuôi mẹ ruột, vừa nuôi mẹ chồng trong một căn hộ chung cư, còn Thành Được thì tiếp tục vung gươm trên trận tuyến ái tình như người chưa hề có vợ.

Cô yêu Thành Được vì sự tài hoa, lãng mạn, đa tình và cô khổ cũng chính vì những điều cô yêu ông ấy. Đám cưới chưa được bao lâu thì có một thiếu phụ dẫn đứa con gái lên 3 tuổi đến giao cho cô, nói rằng đây là con của anh Thành Được, nhờ cô nuôi giùm một thời gian để tránh những mâu thuẫn gia đình. Cô vừa thương đứa trẻ vô tội, vừa sợ mất chồng nên đã nhận nuôi.

Hai năm sau, khi người thiếu phụ ấy vừa đến xin đón đứa con về thì bất ngờ một cô gái trẻ xuất hiện cùng cái bào thai, cô vừa khóc vừa kể: “Em là Thu Hà, nữ sinh ở Huế. Hôm ấy đoàn ra ngoài Huế hát, em tìm đến xin anh Thành Được tấm hình, ảnh hẹn em ở khách sạn. Rứa là em mang thai. Chừ cha mẹ em đuổi em ra khỏi nhà, em không biết phải làm răng”.

Một lần nữa vì sợ mất chồng, cô Út thuê nhà trọ cho Hà ở, hàng ngày thuê xích lô mang cơm tới cho Hà ăn. Thỉnh thoảng cô tới lui chăm sóc, an ủi Hà cho đến ngày sinh nở.

Nhưng sau khi mẹ tròn con vuông, Hà lại van xin cô: “Em còn quá trẻ, không thể sống như thế này được, em lạy chị nuôi đứa bé giùm em để em về quê làm lại cuộc đời!”. Không chút đắn đo, cô Út mang đứa bé về nuôi, làm khai sinh theo họ chồng, đặt tên Châu Văn Dũng.

Trước nghĩa cử của cô, nghệ sĩ Thành Được đã không cầm được sự xúc động, cô thì cảm thấy mình hạnh phúc vì đã làm đẹp lòng chồng. Cứ nghĩ, mình không thể sinh con, thôi thì nuôi con chồng bằng tấm lòng người mẹ. Ý nghĩ ấy đã đem đến cho cô một niềm hạnh phúc để xua bớt nỗi đắng cay, nhất là khi thời gian càng trôi qua, cô càng thương yêu Dũng như con ruột của mình.

Mấy năm sau, trong một chuyến lưu diễn ở miền tây, tình cờ cô gặp một cô gái tên Trinh ở Gò Công sau khi vãn hát. Thấy một cô gái vừa đẹp vừa sang trọng xin theo mình, cô cứ nghĩ Trinh thích hát cải lương.

Nhưng Trinh lại nói: “Em không biết hát, em mê chị và xin theo làm người giúp việc cho chị để được gần chị mà thôi”. Thế là cô nhận Trinh làm em kết nghĩa, đưa về nhà làm quản lý gia đình, chăm sóc hai người mẹ và trông coi Dũng.

Rồi bất chợt một ngày, cô phát hiện Trinh đã mang thai. Hỏi mang thai với ai, Trinh chỉ khóc mà không nói. Cô bảo nói ra thì cô tha thứ, còn không nói thì cô tự tử. Cuối cùng thì: “Em mang thai với anh Thành Được!”.

Một lần nữa, Út Bạch Lan đứng tên làm mẹ, đặt tên con là Châu Điền Sơn – Điền Sơn là tên nhân vật trong vở cải lương Khi hoa anh đào nở do Thành Được thủ vai đã làm nên tên tuổi của hai người. Nhưng cũng như lần trước, khi mẹ tròn con vuông, Trinh lặng lẽ ra đi, để lại lá thư nhờ cô nuôi Điền Sơn để về quê làm lại cuộc đời.

Khi hai người chia tay, nghệ sĩ Thành Được vẫn hào hoa phong nhã, vẫn tiếp tục vung gươm trên trận tuyến ái tình như người chưa hề có vợ, còn cô thì trở thành góa phụ với gánh nặng hai con.

Cuộc đời cô quạnh khi về già

Những năm sau đó, cô về đoàn Kim Chung diễn với Hùng Cường, nhưng ngặt nỗi Kim Chung mua lại những tuồng mà trước đây Thành Được diễn với cô. Cứ mỗi lần Hùng Cường xuất hiện thì trong mắt cô lại là Thành Được, cô không diễn nổi, quên tuồng, quên vai và khóc nức nở với thân phận của chính mình.

Qua một vòng đời nghiệt ngã, sau năm 1975, cô hội ngộ với Thành Được qua vai hai vợ chồng ông Bảy Đờn trong vở Người ven đô. Khi bước lên sân khấu, Thành Được xúc động nói một câu ngoài kịch bản: “Bà ngồi xuống đi rồi nghe tôi nói, bà sống với tôi bao nhiêu năm qua bà chưa được hưởng một ngày hạnh phúc, tôi đã làm khổ bà nhiều quá phải không?”. Lúc ấy bỗng dưng cô khóc, khóc thật nhiều dù cảnh ấy không có trong kịch bản.

Cuộc đời cô cũng có những đoạn kết như sân khấu, cô bé đầu tiên cô nuôi dưỡng hai năm, sau này vẫn gọi cô bằng mẹ và cư xử như một đứa con máu thịt, ruột rà.

Những năm 1980, cô gặp lại Thu Hà giữa Sài Gòn, Hà trở thành góa phụ vì chiến tranh, đau khổ vì hai đứa con trai luôn vào tù ra khám. Dũng vừa hiếu thảo với cô, vừa hết lòng chia sẻ khổ đau với người mẹ ruột. Và, cũng vì bi kịch của người mẹ ruột mà Dũng chết vì một tai họa bất ngờ.

Điền Sơn lớn lên được cô cưới vợ và cất nhà cho ra riêng. Rồi trong một chuyến đi lưu diễn sang Mỹ, cô bất ngờ gặp lại bà Trinh, hai chị em ôm nhau vừa mừng vừa tủi.

Bà Trinh nhã ý muốn bảo lãnh Sơn qua Mỹ, cô nói: “Ừ, thì về đi rồi chị lo”. Thế là, gần bốn mươi năm nhọc nhằn nuôi dưỡng, giờ lại nhọc nhằn chạy ngược chạy xuôi làm thủ tục để trả Sơn về với cội nguồn.

Ngày tiễn Sơn ra sân bay, sau cái vẫy tay mừng cho mẹ con Sơn đoàn tựu, cô lại quay về với sự cô đơn, kết thúc sự ràng buộc mong manh cuối cùng với một cuộc tình buồn.

Từ ấy, cô gửi những năm tháng còn lại của đời mình vào cửa Phật, không phải xuống tóc quy y mà đêm gõ mõ tụng kinh, ngày chọn sân chùa làm sân khấu, hát trích đoạn những vở tuồng về Phật để lấy tiền trùng tu, sửa chữa chùa chiền.

Nếu bảo rằng tu là khổ hạnh thì xem ra, nghệ sĩ Út Bạch Lan đã là bậc chân tu từ thuở thiếu thời.

Võ Đắc Danh

Theo Zing

Nhan sắc ‘sầu nữ’ Út Bạch Lan một thời

Thời trẻ, cố Nghệ sĩ Ưu tú sở hữu nét duyên say đắm với đôi mắt huyền biết cười, bờ môi đầy đặn và khuôn mặt phúc hậu.

nhan-sac-sau-nu-ut-bach-lan-mot-thoi

Nghệ sĩ Ưu tú Út Bạch Lan (1935-2016) quê gốc Long An. Từ một cô bé hát rong (cùng với người anh thân thiết là nghệ sĩ guitar Văn Vĩ) trên đường phố Sài Gòn xưa, giọng hát hay trời phú đã giúp bà được cô Năm Cần Thơ – một nghệ sĩ cải lương lừng danh thời bấy giờ – tìm gặp và mời đến đài phát thanh Pháp Á thu âm. Từ thập niên 50 của thế kỷ trước, Út Bạch Lan được nhiều khán giả biết đến và yêu quý với giọng hát, nhan sắc say đắm lòng người. Bà nằm trong số diễn viên trụ cột nhiều đoàn hát lớn nhỏ thời bấy giờ như đoàn Kim Khánh (bầu Cang), sân khấu Thanh Minh, Kim Chưởng…

nhan-sac-sau-nu-ut-bach-lan-mot-thoi-1

Thuở đôi mươi, Út Bạch Lan được xem là một trong những mỹ nhân của làng sân khấu Sài Gòn. Trong các bức ảnh chân dung thời trẻ, “sầu nữ” có khuôn mặt phúc hậu, bờ môi mọng quyến rũ, làn da mịn màng. Đôi mắt huyền với đuôi mắt dài là nét cuốn hút trên khuôn mặt bà.

nhan-sac-sau-nu-ut-bach-lan-mot-thoi-2

Út Bạch Lan tên thật là Đặng Thị Hai, ở nhà gọi là bé Út. Nhưng từ khi được mời về thu âm và ký hợp đồng với đài phát thanh Pháp Á, bà được chọn cho nghệ danh là Bạch Lan (thời đó có một giọng hát nổi tiếng khác có tên theo loài hoa là nghệ sĩ Bạch Huệ). Bà thêm chữ Út vào đầu nghệ danh để nhớ về cái tên gắn liền với tuổi thơ.

nhan-sac-sau-nu-ut-bach-lan-mot-thoi-3

Út Bạch Lan là nghệ sĩ cần mẫn, ham học hỏi. Bà luôn ý thức trau dồi khả năng diễn xuất, trau chuốt lời ca, nghe theo lời chỉ dạy của các nghệ sĩ đi trước, trong đó có người thầy bà biết ơn sâu sắc là cố soạn giả, Nghệ sĩ Nhân dân Viễn Châu – người uốn nắn cho bà từ khi bước vào nghề.

nhan-sac-sau-nu-ut-bach-lan-mot-thoi-4

Út Bạch Lan luôn làm người xem cải lương thổn thức với giọng hát được báo chí thời đó miêu tả là: “Một giọng ca vọng cổ thảm sầu, bứt ruột bứt gan người nghe”. Chuyên trị những vai đào thương với các nhân vật có số phận éo le, đau khổ, bà là nữ nghệ sĩ được giới cải lương và báo chí tặng nhiều danh xưng nhất, như “Bức trường thành vọng cổ”, “Nữ hoàng vọng cổ”, “Đệ nhất đào thương”, “Nữ hoàng sầu muộn”, “Sầu nữ Út Bạch Lan”, “Sầu nữ liêu trai”, “Vương nữ sương chiều”…

nhan-sac-sau-nu-ut-bach-lan-mot-thoi-5

Hình ảnh hoa lan thanh tao, mỏng manh với mùi hương dịu dàng như vận vào cuộc đời của nữ nghệ sĩ. Cố soạn giả Viễn Châu từng viết bài vọng cổ “Hoa lan trắng” dành tặng riêng Út Bạch Lan, trong đó gói ghém những tâm tư của người phụ nữ nổi danh trên sân khấu nhưng truân chuyên, lỡ làng tình duyên.

nhan-sac-sau-nu-ut-bach-lan-mot-thoi-6

Đầu thập niên 1960, khi cùng hoạt động ở đoàn Kim Chưởng, Út Bạch Lan và nghệ sĩ Thành Được nên duyên vợ chồng. Cố soạn giả Viễn Châu từng chia sẻ đó là một đám cưới long trọng, đàng trai do nghệ sĩ Phùng Há chủ hôn, còn đại diện đàng gái là bà bầu Kim Chưởng.
Nhưng vốn là một kép hát đào hoa, Thành Được có nhiều bóng hồng vây quanh. Khoảng ba năm sau, hai người chia tay khi chưa có con chung. Câu chuyện bà nén nỗi đau để nhận nuôi các con riêng của chồng thường được người trong giới, khán giả kể lại với sự kính trọng dành cho người vợ nhẫn nhịn.

nhan-sac-sau-nu-ut-bach-lan-mot-thoi-7

Sau năm 1975, nghệ sĩ Út Bạch Lan vẫn bền bỉ hoạt động nghệ thuật, biểu diễn ở nhiều đoàn hát, trong đó có các đoàn như Sài Gòn 1, Long An… Theo thời gian, bà vẫn giữ được nét đẹp hồn hậu, thanh tao ngày nào, giọng hát ngày càng chín muồi. Trong sự nghiệp biểu diễn, bà gắn bó với hơn 20 đoàn hát lớn nhỏ, có khoảng 200 vai diễn từ sân khấu cho đến video cải lương, thu âm vô số bản vọng cổ, tân cổ giao duyên…

nhan-sac-sau-nu-ut-bach-lan-mot-thoi-8

Ở tuổi xế chiều, nữ nghệ sĩ sinh năm 1935 luôn được khen đẹp lão. Dẫu tóc bạc, lưng còng, khuôn mặt bà vẫn lưu giữ đường nét của thời xuân sắc với ánh mắt biết cười, vẻ mặt hồn hậu và phong cách dịu dàng. Hơn 60 năm gắn bó với sân khấu, khoảng 70 năm gắn chặt tình yêu với cải lương, vọng cổ, bà không chỉ là một trong những chứng nhân cho giai đoạn thăng trầm của cải lương mà còn là nhân tố quan trọng góp phần tạo diện mạo của môn nghệ thuật này.

nhan-sac-sau-nu-ut-bach-lan-mot-thoi-9

“Sầu nữ” qua đời tối 4/11/2016 ở nhà riêng tại TP HCM sau thời gian chống chọi với bệռh uռg thư gaռ, hưởng thọ 81 tuổi. Linh cữu bà được quàn tại chùa Ấn Quang, quận 10. Lễ động quan lúc 7h sáng ngày 8/11 sau đó linh cữu được đưa đi hỏa táng ở Bình Hưng Hòa.